De Rechtbank Den Haag heeft onlangs uitspraak gedaan over de beperkende werking van de redelijk en billijkheid in het testamentair erfrecht.
Eiseres vordert dat de rechtbank bepaalt, met een verklaring voor recht, dat gedaagde op grond van de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid geen erfgenaam kan zijn.
Erfrecht. Testamentair erfrecht. Beperkende werking van de redelijk en billijkheid. Testeervrijheid. Rechtszekerheid. Misbruik van omstandigheden. Onwaardigheid. Toetsingskader.
De rechter oordeelt als volgt.
Juridisch kader
In uitzonderlijke omstandigheden kan de rechtbank met een beroep op de beperkende werking van de redelijk en billijkheid bepalen dat een in een testament opgenomen erfgenaam toch niet kan erven.
De rechtbank legt eerst uit waarom dit de juridische regel is die de rechtbank moet toepassen.
Vrijheid om zelf te bepalen wie erft
Een belangrijk uitgangspunt van het erfrecht is de vrijheid van eenieder om zelf te bepalen wie van hem/haar erft (de testeervrijheid).
Daarbij gelden wel een aantal regels.
Dat een erflater wordt beïnvloed door een ander is op zichzelf geen reden waarom die ander geen erfgenaam kan zijn.
Het gaat erom of de erflater zijn wil onafhankelijk heeft kunnen vormen, waarbij voor veel mensen zal gelden dat zij zich laten beïnvloeden door hun relatie met anderen.
De rechtbank verwijst verderop in dit vonnis uitgebreider naar een uitspraak van het gerechtshof Den Haag die hierover gaat.
Als iemand wilsbekwaam is, dan heeft die persoon een grote mate van vrijheid om zich te laten leiden door bij hem of haar levende gedachten en gevoelens.
Erflaatster was wilsbekwaam en mocht in beginsel zelf bepalen wie van haar zou erven.
En daarbij mocht ze dus ook luisteren naar anderen die daar iets van vonden.
Een ander belangrijk uitgangspunt van het erfrecht is rechtszekerheid: je moet op een testament kunnen vertrouwen.
Voor het opstellen van een testament gelden daarom strenge vormvereisten.
Dat kan alleen bij een notaris.
Dat biedt zekerheid over wie het testament heeft opgesteld en de inhoud daarvan.
Een testament biedt voor de erflater de zekerheid dat de persoon die als erfgenaam is aangewezen, ook daadwerkelijk erfgenaam zal zijn.
Voor de erfgenamen en andere betrokkenen biedt het testament zekerheid wie recht heeft op de nalatenschap.
Dan kan de afwikkeling daarvan ook snel plaatsvinden.
Vanuit het oogpunt van rechtszekerheid kan dus niet snel worden geoordeeld dat een door een wilsbekwame erflater in een testament aangewezen erfgenaam niet mag erven.
Misbruik van omstandigheden
In het Nederlands wetboek is naast bedrog en dwaling nog een wilsgebrek opgenomen.
Namelijk misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 lid 4 BW).
Iemand die misbruik maakt van omstandigheden mag daarvan niet profiteren.
Vernietiging van een testament op grond van misbruik van omstandigheden is echter in de wet uitgesloten (artikel 4:43 lid 1 BW).
Dat is omdat de wetgever bang was voor heel veel procedures omdat ‘degenen die door een testament in hun verwachtingen zijn teleurgesteld bijna altijd zouden menen dat de bevoordeelden een onoorbare invloed hebben uitgeoefend om de erflater tot het maken van zijn uiterste wil te bewegen.’
Met andere woorden, de wetgever was bang dat te veel mensen zouden vinden dat degene die een testament heeft opgesteld daarbij te veel heeft geluisterd naar de uiteindelijke erfgenaam.
Daarmee is de mogelijkheid om een testament te vernietigen door de wetgever doelbewust beperkt, juist in situaties waarin sprake zou kunnen zijn geweest van een (onbehoorlijke) invloed door een ander.
Het is in beginsel de taak van de notaris om zoveel mogelijk te voorkomen dat misbruik wordt gemaakt van feitelijk overwicht.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat verdeling erfenis over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, of over het berekenen van de legitieme, belt u dan gerust onze advocaat verdeling erfenis op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de verdeling van een erfenis, bezoek dan onze website over de verdeling van een erfenis. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over ons advocatenkantoor? Klik dan hier.